Tiếp sức cho nông sản Việt vào thị trường Trung Quốc

Mở rộng năng lực kiểm nghiệm, gỡ điểm nghẽn xuất khẩu

Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm 21,9% tổng kim ngạch toàn ngành trong 7 tháng đầu năm 2026 (theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Theo đó, giá trị xuất khẩu sang thị trường này tăng 24,4% so với cùng kỳ năm trước. Riêng rau quả đạt 4,83 tỷ USD, tăng 24,9%, trong đó Trung Quốc chiếm tới 55% thị phần. Trong bối cảnh thị trường này liên tục nâng cao yêu cầu về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, việc Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) công nhận thêm 18 phòng kiểm nghiệm của Việt Nam được xem là bước tiến quan trọng, góp phần tháo gỡ một trong những "điểm nghẽn" của hoạt động xuất khẩu.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, sau khi GACC hoàn tất xác nhận mẫu báo cáo thử nghiệm, 18 phòng kiểm nghiệm đã chính thức đi vào hoạt động từ ngày 31/7, nâng tổng số phòng được phía Trung Quốc công nhận từ 32 lên 50, tăng gần 60%. Trong số này có 12 phòng được công nhận mới và 6 phòng được khôi phục phạm vi hoạt động đối với chỉ tiêu Cadimi. Hiện cả nước có 48 phòng đủ năng lực phân tích Cadimi và 39 phòng phân tích Vàng O, đây là hai chỉ tiêu được phía Trung Quốc kiểm soát chặt đối với nhiều mặt hàng nông sản, đặc biệt là sầu riêng.

Đáng chú ý, mạng lưới phòng thử nghiệm không chỉ tập trung tại các đô thị lớn mà đã mở rộng tới nhiều địa phương có vùng nguyên liệu trọng điểm như Gia Lai, Lâm Đồng. Điều này giúp doanh nghiệp, hợp tác xã giảm thời gian và chi phí vận chuyển mẫu, rút ngắn quy trình kiểm nghiệm, nhất là trong mùa thu hoạch cao điểm.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, hệ thống phòng kiểm nghiệm hiện chủ yếu phục vụ mặt hàng sầu riêng, đây là ngành hàng có yêu cầu kiểm nghiệm nghiêm ngặt nhất khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Theo Thứ trưởng, cùng với việc số phòng thử nghiệm được công nhận tăng từ khoảng 30 lên 50, số cơ sở đóng gói được phía Trung Quốc chấp thuận cũng tăng từ khoảng 80 lên 150 cơ sở so với cùng kỳ năm trước.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp

"Qua làm việc với các địa phương, chúng tôi đánh giá rằng với số lượng phòng kiểm nghiệm, năng lực kiểm nghiệm hiện có cùng hệ thống cơ sở đóng gói, Việt Nam hoàn toàn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc, không để xảy ra tình trạng ùn ứ do thiếu phòng kiểm nghiệm hay cơ sở đóng gói", Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định.

Thứ trưởng cũng cho biết, khó khăn hiện nay không nằm ở năng lực kiểm nghiệm mà ở đặc điểm thu hoạch của sầu riêng. Loại quả này thường chín tập trung theo từng thời điểm và từng vùng. Để đáp ứng nhu cầu trong mùa thu hoạch cao điểm sầu riêng tại Tây Nguyên vào các tháng 8 và 9, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo bố trí các phòng thử nghiệm lưu động đến địa phương, đồng thời yêu cầu các đơn vị tổ chức làm việc 24/24 giờ nhằm rút ngắn thời gian trả kết quả, bảo đảm tiến độ xuất khẩu. "Tôi khẳng định, riêng về hệ thống phòng kiểm nghiệm, hiện nay chúng ta hoàn toàn đủ năng lực đáp ứng yêu cầu phục vụ xuất khẩu", Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.

Mở rộng "hạ tầng kỹ thuật" để tận dụng thị trường tỷ dân

Việc mở rộng hệ thống phòng kiểm nghiệm diễn ra trong bối cảnh nông sản Việt Nam còn nhiều dư địa tăng trưởng tại Trung Quốc. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, hai nước đã ký nhiều nghị định thư xuất khẩu đối với các sản phẩm như sầu riêng, chuối, mít, măng cụt, khoai lang, dừa, chanh leo, thạch đen và sầu riêng đông lạnh. Đồng thời, hai bên đang tiếp tục đàm phán mở cửa thị trường đối với nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi.

Đặc biệt, Trung Quốc hiện chiếm hơn 95% lượng sầu riêng tươi và khoảng 99% sản lượng mít xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với dư địa thị trường lớn là yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm dịch thực vật.

Trước đó, tại Diễn đàn Kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ I, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho rằng ngành rau quả cần chuyển từ tăng trưởng theo sản lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Doanh nghiệp cần đầu tư chế biến sâu, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và logistics để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group, cho rằng cùng với việc nâng cao năng lực kiểm nghiệm, cần đẩy nhanh tiến độ cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói - những điều kiện bắt buộc để nông sản được xuất khẩu chính ngạch vào Trung Quốc. Đồng thời, doanh nghiệp kiến nghị xây dựng cơ chế "luồng xanh" đối với các đơn vị tuân thủ tốt và phát triển hệ thống dữ liệu số dùng chung nhằm tăng tính minh bạch, hạn chế gian lận mã số.

Liên quan đến tiến độ phê duyệt mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, Cục đang phối hợp với các đơn vị liên quan duy trì trao đổi kỹ thuật thường xuyên với GACC, đồng thời dự kiến cử đoàn công tác sang Trung Quốc nhằm thúc đẩy quá trình công nhận các mã số đã hoàn thiện hồ sơ. "Tốc độ phê duyệt không chỉ phụ thuộc vào quá trình đàm phán mà còn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng hồ sơ của các địa phương. Hệ thống quản lý phải bảo đảm truy xuất được đến từng vùng trồng, từng cơ sở đóng gói và có cơ chế xử lý rõ ràng đối với các trường hợp vi phạm", ông Huỳnh Tấn Đạt nói.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam đánh giá, việc GACC công nhận thêm 18 phòng thử nghiệm không chỉ mở rộng năng lực kiểm nghiệm của Việt Nam mà còn hoàn thiện "hạ tầng kỹ thuật" phục vụ xuất khẩu nông sản. Khi kết hợp với việc mở rộng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và nâng cao chất lượng truy xuất nguồn gốc, đây sẽ là nền tảng quan trọng để nông sản Việt Nam tận dụng hiệu quả hơn cơ hội tại thị trường Trung Quốc, đồng thời đáp ứng xu hướng thương mại ngày càng đề cao chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững.

Việc Trung Quốc công nhận thêm 18 phòng thử nghiệm nâng tổng số lên 50 đơn vị, giúp tăng năng lực kiểm nghiệm, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và tạo thuận lợi cho xuất khẩu nông sản, đặc biệt là sầu riêng sang thị trường tỷ dân.